سياق
ورود به حساب کاربری 
پاسخ این سؤال در بسیاری از سازمانهای تولیدی به MRP یا برنامهریزی نیازمندیهای مواد مربوط میشود. اما بهمحض اینکه دامنه مسئله از مواد و تولید فراتر میرود و موضوعاتی مانند مالی، فروش، خرید، انبار، منابع انسانی و اطلاعات مدیریتی نیز مطرح میشوند، مفهومERP اهمیت پیدا میکند.
به همین دلیل MRP و ERP رقیب یکدیگر نیستند و مقایسه آنها با این سؤال که «کدامیک بهتر است؟» چندان دقیق نیست. تفاوت اصلی در دامنه پوشش، سطح تصمیمگیری و جایگاه هر سیستم در معماری اطلاعات سازمان است.
در این مقاله بررسی میکنیم MRP و ERP دقیقاً چه هستند، چه تفاوتهایی دارند، چگونه با یکدیگر ارتباط پیدا میکنند و برای یک سازمان تولیدی چه زمانی استفاده از MRP بهتنهایی کافی نیست.
MRP چیست؟
MRP مخفف Material Requirements Planning به معنای «برنامهریزی نیازمندیهای مواد» است.هدف اصلی MRP این است که مشخص کند برای تولید محصولات برنامهریزیشده، چه مواد و قطعاتی، به چه مقدار و در چه زمانی مورد نیاز هستند.
منطق MRP معمولاً بر اساس سه دسته اطلاعات اصلی شکل میگیرد:
- برنامه تولید یا تقاضای مورد انتظار
- ساختار محصول یا BOM (Bill of Materials)
- موجودی فعلی و سفارشهای در جریان تأمین
بنابراین MRP بیشتر با یک سؤال عملیاتی سروکار دارد: برای اجرای برنامه تولید، چه موادی را چه زمانی باید تأمین کنیم؟
این موضوع باعث میشود MRP نقش مهمی در کاهش کمبود مواد، کنترل موجودی، زمانبندی خرید و هماهنگی تولید داشته باشد.
ERP چیست؟
ERP مخفف Enterprise Resource Planning یا «برنامهریزی منابع سازمان» است.برخلاف MRP که تمرکز اصلی آن روی نیازمندیهای تولید و مواد است، ERP یک نگاه گستردهتر به سازمان دارد و تلاش میکند اطلاعات و فرآیندهای واحدهای مختلف را در یک چارچوب یکپارچه مدیریت کند.
یک ERP میتواند حوزههایی مانند موارد زیر را پوشش دهد:
- مالی و حسابداری
- خرید و تأمین
- انبار و لجستیک
- فروش
- تولید
- منابع انسانی
- داراییها
- بهای تمامشده
- ارتباط با مشتری
- گزارشگیری و داشبوردهای مدیریتی
برای نمونه، سفارش خرید یک ماده اولیه میتواند بر موجودی انبار، حسابهای پرداختنی، برنامه تأمین، هزینه تولید و در نهایت بهای تمامشده محصول اثر بگذارد. ارزش ERP دقیقاً در همین ارتباط میان اطلاعات و فرآیندها است.
تفاوت MRP و ERP در چیست؟
مهمترین تفاوت MRP و ERP را باید در دامنه عملکرد و سطح یکپارچگی جستوجو کرد.| معیار | MRP | ERP |
| مفهوم | برنامهریزی نیازمندیهای مواد | برنامهریزی منابع سازمان |
| تمرکز اصلی | تولید، مواد و تأمین | کل سازمان |
| دامنه | عمدتاً تولید و زنجیره تأمین | مالی، فروش، خرید، انبار، تولید، منابع انسانی و... |
| اطلاعات ورودی | BOM، موجودی، برنامه تولید، سفارشها | اطلاعات کل فرآیندهای سازمان |
| خروجی | برنامه تأمین و نیاز مواد | اطلاعات یکپارچه عملیاتی و مدیریتی |
| کاربرد اصلی | برنامهریزی مواد و تولید | مدیریت یکپارچه منابع و فرآیندهای سازمان |
| سطح تصمیمگیری | عمدتاً عملیاتی | عملیاتی، تاکتیکی و مدیریتی |
| ارتباط با مالی | محدود یا وابسته به سیستمهای دیگر | یکپارچه با فرآیندهای مالی |
| ارتباط با منابع انسانی | معمولاً ندارد | قابل پوشش در ERP |
| ارتباط با فروش | محدود و وابسته به ورودی تقاضا | یکپارچه با چرخه فروش |
آیا ERP جایگزین MRP است؟
این تصور که با خرید ERP دیگر نیازی به MRP وجود ندارد، دقیق نیست.در یک ERP مناسب برای سازمان تولیدی، قابلیتهای MRP میتوانند بهعنوان بخشی از سیستم جامع تولید و زنجیره تأمین وجود داشته باشند. در این حالت MRP دیگر یک سیستم کاملاً جدا از سایر اطلاعات سازمان نیست، بلکه با دادههای سایر ماژولها ارتباط برقرار میکند.
در چنین ساختاری، اطلاعات از یک مرحله به مرحله دیگر منتقل میشود و نیاز به ورود مجدد دادهها کاهش پیدا میکند. این موضوع یکی از تفاوتهای مهم میان استفاده از یک ابزار مستقل MRP و استفاده از MRP در بستر ERP یکپارچه است.
MRP چگونه در ERP قرار میگیرد؟
برای درک بهتر رابطه MRP و ERP، یک کارخانه تولیدی را در نظر بگیرید.فرض کنید بخش فروش سفارش ۵۰۰۰ واحد محصول را ثبت کرده است. این سفارش صرفاً یک عدد برای واحد فروش نیست؛ بلکه میتواند زنجیرهای از رویدادها را در سازمان ایجاد کند.
ابتدا سفارش وارد برنامهریزی تولید میشود. سپس ساختار محصول از طریق BOM مشخص میکند هر محصول به چه مواد و قطعاتی نیاز دارد. اطلاعات موجودی بررسی میشود و MRP کمبودهای احتمالی را محاسبه میکند.
پس از آن، درخواستهای خرید یا سفارشهای تأمین ایجاد میشوند. مواد وارد انبار میشوند، مصرف آنها در تولید ثبت میشود و در نهایت هزینههای مرتبط با تولید در محاسبات مالی و بهای تمامشده منعکس میشوند.
در یک معماری یکپارچه، این فرآیند میتواند در قالب یک زنجیره اطلاعاتی واحد مدیریت شود.
به همین دلیل، MRP در ERP فقط یک ابزار محاسبه نیاز مواد نیست؛ بلکه بخشی از جریان اطلاعات تولید در کل سازمان است.
تفاوت MRP و ERP از نظر تصمیمگیری
یکی از راههای ساده برای تشخیص تفاوت این دو سیستم، توجه به نوع تصمیمهایی است که پشتیبانی میکنند.MRP بیشتر برای پاسخ به پرسشهایی مانند این موارد طراحی شده است:
- چه موادی کم داریم؟
- چه مقدار باید خریداری شود؟
- چه زمانی باید سفارش خرید ثبت شود؟
- برای برنامه تولید آینده چه مقدار ماده اولیه لازم است؟
- آیا موجودی فعلی پاسخگوی برنامه تولید خواهد بود؟
- فروش فعلی چه اثری بر برنامه تولید دارد؟
- هزینه واقعی تولید هر محصول چقدر است؟
- وضعیت نقدینگی برای خرید مواد چگونه است؟
- کدام سفارشها سودآوری بیشتری دارند؟
- موجودی انبار چه اثری بر سرمایه در گردش دارد؟
- عملکرد واحدهای مختلف سازمان چگونه است؟
- ارتباط میان خرید، تولید، فروش و مالی چگونه مدیریت میشود؟
MRP برای چه سازمانهایی اهمیت بیشتری دارد؟
MRP بیش از همه برای کسبوکارهایی اهمیت دارد که تولید آنها به مواد، قطعات و ساختار محصول وابستگی جدی دارد.برای نمونه:
- صنایع تولیدی
- صنایع قطعهسازی
- تجهیزات صنعتی
- صنایع مونتاژی
- تولیدکنندگان محصولات چندجزئی
- کارخانههایی با حجم بالای خرید مواد اولیه
در مقابل، یک کسبوکار خدماتی ممکن است اساساً نیاز پیچیدهای به MRP نداشته باشد، اما همچنان به ERP برای مدیریت مالی، منابع انسانی، فروش، پروژهها و سایر فرآیندهای خود نیاز داشته باشد.
آیا MRP بهتنهایی کافی است؟
پاسخ به ساختار سازمان بستگی دارد، اما برای بسیاری از شرکتهای متوسط و بزرگ تولیدی، MRP بهتنهایی نمیتواند تمام نیازهای اطلاعاتی سازمان را پوشش دهد.فرض کنید MRP بهدرستی مشخص کرده است که برای تولید ماه آینده به ۲۰ تن ماده اولیه نیاز دارید. هنوز چند سؤال مهم باقی مانده است:
آیا بودجه خرید آن وجود دارد؟ تأمینکننده مناسب کدام است؟ قرارداد خرید چگونه مدیریت میشود؟ موجودی واقعی انبار چقدر است؟ قیمت خرید چه اثری بر بهای تمامشده خواهد داشت؟ وضعیت سفارش مشتری چیست؟ آیا ظرفیت تولید برای اجرای برنامه کافی است؟
پاسخ به این پرسشها دیگر صرفاً در حوزه MRP قرار نمیگیرد.
اینجاست که ERP اهمیت پیدا میکند؛ زیرا تصمیمهای تولید را در ارتباط با سایر منابع و فرآیندهای سازمان قرار میدهد.
ERP تولیدی باید چه ارتباطی با MRP داشته باشد؟
اگر سازمانی تولیدمحور باشد، انتخاب ERP صرفاً بر اساس تعداد ماژولها تصمیم مناسبی نیست. مهمتر از تعداد قابلیتها، نحوه ارتباط آنها با یکدیگر است.برای یک سازمان تولیدی، بهتر است ارتباط میان موارد زیر بهصورت یکپارچه بررسی شود:
فروش → برنامهریزی تولید → MRP → خرید → انبار → تولید → کنترل کیفیت → بهای تمامشده → مالی
وجود این زنجیره کمک میکند تصمیمهای یک واحد، بدون درنظرگرفتن اثر آن بر سایر واحدها اتخاذ نشود.
در سایت راهکار نوین سیاق نیز حوزه صنعتی شامل قابلیتهایی مانند تولید، بهایابی و قیمت تمامشده و MRP در کنار سایر قابلیتهای تخصصی معرفی شده است.
همچنین راهکار جامع ERP سیاق با هدف یکپارچهسازی بخشهای مختلف سازمان طراحی شده و مجموعهای از ماژولهای تخصصی را در یک ساختار واحد ارائه میکند.
برای سازمانهایی که مسئله اصلی آنها کنترل جریان تولید است، بررسی راهکار تولید ABP ویژه صنعت میتواند نقطه شروع مناسبی برای شناخت ارتباط میان برنامهریزی تولید، مواد و سایر فرآیندهای عملیاتی باشد.
MRP، ERP و بهای تمامشده؛ یک ارتباط مهم
یکی از نقاطی که تفاوت میان یک MRP مستقل و یک راهکار یکپارچه ERP بیشتر دیده میشود، محاسبه و تحلیل بهای تمامشده است.تصمیم برای خرید مواد فقط به مقدار مورد نیاز محدود نمیشود. قیمت خرید، ضایعات، مصرف واقعی، دستمزد، سربار تولید و سایر هزینهها میتوانند هزینه نهایی محصول را تغییر دهند.
اگر دادههای تولید و مالی در سیستمهای جداگانه باشند، تحلیل این ارتباط معمولاً دشوارتر میشود و ممکن است اطلاعات با تأخیر یا پس از پردازشهای دستی به یکدیگر برسند.
اما در یک سیستم ERP یکپارچه، اطلاعات تولید، انبار، خرید و مالی میتوانند در یک جریان اطلاعاتی مشترک قرار بگیرند. نتیجه این است که تصمیمگیری درباره تولید و تأمین، تنها بر اساس «مقدار مواد» انجام نمیشود و ابعاد مالی آن نیز قابل بررسی خواهد بود.
برای انتخاب بین MRP و ERP چه رویکردی منطقی است؟
بهتر است این تصمیم را بهصورت «MRP یا ERP» مطرح نکنیم. سؤال دقیقتر این است:سازمان به چه سطحی از برنامهریزی تولید و چه میزان یکپارچگی سازمانی نیاز دارد؟
اگر مسئله محدود به برنامهریزی مواد، موجودی و تأمین تولید باشد، MRP میتواند بخش مهمی از نیاز را پاسخ دهد.
اما اگر تولید با فروش، خرید، انبار، مالی، منابع انسانی، بهای تمامشده و سایر فرآیندهای سازمان ارتباط مستقیم داشته باشد، استفاده از ERP دارای قابلیتهای مناسب تولید و MRP معمولاً رویکرد جامعتری خواهد بود.
جمعبندی؛ MRP و ERP مکمل یکدیگرند
MRP و ERP دو مفهوم یکسان نیستند.MRP بر برنامهریزی نیازمندیهای مواد و پشتیبانی از برنامه تولید تمرکز دارد، در حالی که ERP دامنه بسیار وسیعتری دارد و میتواند اطلاعات و فرآیندهای بخشهای مختلف سازمان را یکپارچه کند. بنابراین MRP را میتوان یکی از قابلیتهای تخصصی مورد نیاز در یک ERP تولیدمحور دانست، نه الزاماً جایگزینی برای آن.اگر مسئله اصلی سازمان، کنترل مواد و برنامهریزی تولید است، باید قابلیت MRP با دقت بررسی شود. اگر علاوه بر آن، ارتباط میان تولید، خرید، انبار، فروش، مالی و بهای تمامشده نیز اهمیت دارد، موضوع از یک مسئله صرفاً تولیدی فراتر رفته و نیاز به یکERP یکپارچه با قابلیتهای تولید و MRP مطرح میشود.
در نهایت، ارزش واقعی این سیستمها نه در تعداد ماژولها، بلکه در میزان هماهنگی اطلاعات و تصمیمهایی است که بر اساس آنها گرفته میشود.
اگر در حال بررسی ساختار نرمافزاری مناسب برای یک مجموعه تولیدی هستید، ابتدا جریان اطلاعات میان تولید، مواد، خرید، انبار و مالی را ترسیم کنید و سپس راهکارهای موجود را بر اساس میزان یکپارچگی آنها مقایسه کنید. برای آشنایی بیشتر با این رویکرد، میتوانید کلیه نرمافزارهای سیاق را نیز بررسی کنید.
سوالات پر تکرار
۱. MRP چیست و چه کاربردی دارد؟
MRP یا برنامهریزی نیازمندیهای مواد سیستمی برای محاسبه مواد و قطعات مورد نیاز تولید، مقدار مورد نیاز و زمان تأمین آنهاست.
۲. ERP چیست؟
ERP یک سیستم جامع برای یکپارچهسازی اطلاعات و فرآیندهای مختلف سازمان مانند مالی، فروش، خرید، انبار، تولید و منابع انسانی است.
۳. تفاوت اصلی MRP و ERP چیست؟
MRP عمدتاً بر برنامهریزی مواد و تولید تمرکز دارد، در حالی که ERP طیف گستردهتری از فرآیندها و منابع سازمان را پوشش میدهد.
۴. آیا MRP بخشی از ERP است؟
در بسیاری از ERPهای تولیدمحور، قابلیتهای MRP در ساختار ERP قرار میگیرند و با ماژولهایی مانند خرید، انبار، تولید و مالی ارتباط دارند.
۵. برای شرکت تولیدی MRP بهتر است یا ERP؟
این دو الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند. اگر نیاز سازمان فقط برنامهریزی مواد باشد، MRP میتواند کافی باشد؛ اما در سازمانهایی که تولید با مالی، خرید، فروش، انبار و سایر بخشها ارتباط دارد، ERP دارای قابلیت MRP راهکار جامعتری است.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است.